บทเรียนสำเร็จรูป
กลุ่มสาระการเรียนรู้สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม
วิชาพระพุทธศาสนา
ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2
เล่มที่ 1
เรื่อง มิตตวินทุกชาดก

จัดทำโดย
นายสมประสงค์ กล้าหาญ
ตำแหน่งครู วิทยฐานะชำนาญการ

โรงเรียนสตรีชัยภูมิ 2 อำเภอเมืองชัยภูมิ จังหวัดชัยภูมิ
สังกัดองค์การบริหารส่วนจังหวัดชัยภูมิ
กรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น กระทรวงมหาดไทย

ผลการเรียนรู้ที่คาดหวัง
นักเรียนสมารถเรียนรู้และเข้าใจพระโพธิสัตว์ในชาดกเรื่องมิตตวินทุกชาดก และสามารถนำคุณธรรมที่ได้จากการศึกษาไปใช้เป็นแบบอย่างในการดำเนินชีวิต
ชาดกเป็นเรื่องที่เราควรเรียนรู้ถึงประวัติความเป็นมาเกี่ยวกับพระพุทธศาสนาของเรานะครับ

คำแนะนำก่อนศึกษาบทเรียนสำเร็จรูป

1. ให้นักเรียนศึกษาสาระสำคัญ ผลการเรียนรู้ที่คาดหวังเสร็จแล้ว
จึงเริ่มอ่านเนื้อหาตามกรอบย่อย
2. ก่อนศึกษาบทเรียนตามกรอบต่าง ๆ ให้ทำแบบทดสอบก่อนเรียน
พร้อมทั้งตรวจคำตอบและบันทึกคะแนนที่ได้ในแบบสรุปคะแนน
3. บทเรียนสำเร็จรูปเรื่องนี้เป็นเรื่อง มิตตวินทุกชาดก
มีความยาวทั้งหมด 8 กรอบ ให้นักเรียนอ่านทีละกรอบและปฏิบัติตามขั้นตอนในแต่ละกรอบ
4. บทเรียนในแต่ละกรอบเป็นลักษณะการให้ความรู้และแนวปฏิบัติ
จะมีคำถามอยู่ท้ายกรอบและตรวจคำตอบจากคำเฉลยที่มุมบนของกรอบถัดไป นักเรียนเขียนคำตอบลงในกระดาษคำตอบที่ครูแจกให้ ห้ามขีดเขียนข้อความใด ๆ ลงในบทเรียนสำเร็จรูปเล่มนี้
5. กรุณาอย่าดูเฉลยก่อนเขียนคำตอบ นักเรียนต้องมีคุณธรรม คือความซื่อสัตย์ต่อตนเอง
6. เมื่อนักเรียนเข้าใจวิธีการศึกษาบทเรียนสำเร็จรูปแล้ว ให้เริ่มศึกษาได้เลย
7. เมื่อศึกษาจบทุกกรอบแล้ว ให้ทำแบบทดสอบหลังเรียนและตรวจคำตอบจากเฉลยและบันทึกคะแนนที่ได้ในแบบสรุปคะแนน นักเรียนจะทราบความก้าวหน้าในการเรียนของตนเองเมื่อเปรียบเทียบกับผลการทดสอบก่อนเรียน




แบบทดสอบก่อนเรียน

รายวิชาพระพุทธศาสนา ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2
เรื่อง มิตตวินทุกชาดก

คำชี้แจง ให้นักเรียนทำเครื่องหมาย (X) ทับตัวอักษร ก ข ค หรือ ง หน้าข้อความ
ที่ถูกที่สุดเพียงข้อเดียวลงในกระดาษคำตอบ

1. ชาดกคือเรื่องราวของใคร
ก. พระราชา
ข. พระสาวก
ค. พระพุทธเจ้า
ง. บุคคลทั่วไป
2. มิตตวินทุก เป็นบุตรในตระกูลของใคร
ก. พ่อค้า
ข. แพทย์
ค. กษัตริย์
ง. นักบวช
3. มิตตวินทุก มีนิสัยอย่างไร
ก. สันโดษ
ข. โลภมาก
ค. เชื่อฟังพ่อแม่
ง. สุภาพเรียบร้อย
4. กาลกิณี หมายถึงอะไร
ก. สิ่งที่ดี
ข. สิ่งที่ไม่ดี
ค. นางยักษ์
ง. สิ่งที่เกิดตามกาลเวลา
5. นักเดินเรือต้องมีความรู้เกี่ยวกับเรื่องใด
ก. ปลา
ข. เส้นทาง
ค. ทิศทางลม
ง. ดินฟ้าอากาศ
6. เห็นกงจักรเป็นดอกบัว สำนวนนี้มีความหมายว่าอย่างไร
ก. ศุภนิมิต
ข. คนตาลาย
ค. เห็นดีเป็นชั่ว
ง. เห็นชั่วเป็นดี
7. ผู้ที่ไม่เชื่อฟังพ่อแม่เหมือน มิตตวินทุก จะมีผลกรรมอย่างไร
ก. ทุกข์บ้าง สุขบ้าง
ข. ความทุกข์แสนสาหัส
ค. เป็นบาปกรรมของพ่อแม่
ง. ได้รับความสุขตามความคิดของตนเอง
8. ภิกษุรู้ว่ายากใน มิตตวินทุกชาดก คือใคร
ก. พระอานนท์
ข. ชายผู้ดื้อรั้น
ค. มิตตวินทุก
ง. พระพุทธเจ้า
9. ผู้ เทินจักรกรด หมายถึงใคร
ก. ผู้ได้รับความสุข
ข. ผู้ได้รับความทุกข์
ค. ผู้ได้รับการเทิดทูนบูชา
ง. ผู้ถูกเหยียดหยามว่าเป็นคนชั่ว
10. คติธรรมในเรื่อง มิตตวินทุกชาดก คือเรื่องอะไร
ก. ความโลภ
ข. พระคุณแม่
ค. ความอดทน
ง. คุณธรรมในการเดินเรือ

กรอบสาระสำคัญ
ชาดก คือ เรื่องราวของพระโพธิสัตว์มาบำเพ็ญบารมี เพื่อไปเสวยชาติเป็นพระพุทธเจ้าที่พระพุทธเจ้าตรัสเล่าไว้อยู่ในสุตตันตปิฎก นิการขุททก มีทั้งหมด 557 เรื่อง ในที่นี้จะกล่าวถึงเรื่อง มิตวินทุกชาดก
กรอบที่ 1
มิตตวินทุกชาดก
ครั้งหนึ่งในสมัยพุทธกาล มีภิกษุว่ายากรูปหนึ่ง พระพุทธเจ้าจึงได้ตรัสพระธรรมเทศนาเป็นชาดก เรื่อง มิตตวินทุกชาดก มีความว่า
มิตตวินทุกเป็นบุตรในตระกูลพ่อค้า มีพื้นฐานเป็นคนโลภ ครั้งหนึ่งมีคนชักชวนให้มิตตวินทุกไปแสวงโชคโดยนั่งเรือสำเภาไป ชายหนุ่มอยากไปยิ่งนัก ด้วยความโลภหวังว่าจะได้เงินทองกลับมามากมาย แต่แม่ของเขากลับทัดทานขอร้องไม่ให้ไป มิตตวินทุกไม่ฟังเสียง กลับด่าพอทุบตีแม่ของตนและหนีไปแสวงโชคจนที่สุด
คำถามกรอบที่ 1
มิตตวินทุก เป็นคนนิสัยอย่างไร

เฉลยคำถามกรอบที่ 1 กรอบที่ 2
โลภมาก

ขณะนั่งเรือสำเภาไปนั้นก็เกิดเหตุอาเพศต่าง ๆ ขึ้นมากมาย ชาวเรือจึงเกิดความสงสัยว่าจะต้องมีบุคคลผู้เป็นกาลกิณีลงเรือมาด้วยเป็นแน่จึงทำฉลากให้ทกคนบนเรือจับเพื่อหาผู้เป็นกาลกิณีปรากฏว่าไม่ว่าจะจับกี่ครั้ง ๆ มิตตวินทุกเป็นผู้ที่จับได้ความว่าเป็นกาลกิณี ชาวเรือนักแสวงหาโชคทั้งหมดจึงลงมติกันว่า มิตตวินทุกคือบุคคลผู้เป็นกาลกิณีจึงจับเขาลอยแพไปในมหาสมุทร
คำถามกรอบที่ 2
กาลกิณี แปลว่าอะไร

เฉลยคำถามกรอบที่ 2 กรอบที่ 3
ตัวนำพาความเสื่อมเสีย ความหายนะ

มิตตวินทุกล่องลอยอยู่กลางมหาสมุทรอยู่ระยะหนึ่ง ก็ไปพบกับ อุสสทนรกซึ่งเป็นที่เผาสัตว์นรกเข้า แต่ด้วยบาปกรรมที่เขาทำไว้จึงทำให้เขามองเห็นว่าเป็นเมืองใหญ่งดงามยิ่งนัก เขาเดินเข้าไปในเมืองนิมิติแห่งนี้ ทีแรกเขาพบกับปราสาทแก้วผลึกมีเทพธิดาสี่นางเฝ้าอยู่ เขาคิดว่าหนทางข้างหน้าจักมีสมบัติมีค่ามากกว่านี้ จึงผ่านเลยไปพบปราสาทเงิน มีเทพธิดาแปดนางเฝ้าอยู่ เขายังไม่พอใจหวังจะพบสิ่งมีค่ามากกว่านี้จึงผ่านเลยไปอีก จนถึงปราสาทแก้วมณี มีเทพธิดาสิบหกนางนั่งเฝ้าอยู่แต่เขาก็ยังผ่านไปอีกจนมาถึงปราสาททอง มีเทพธิดาสามสิบสงนางนั่งเฝ้าอยู่ แต่ด้วยความโลภชักนำให้เขาผ่านเลยไปอีก จนมาถึงอุทยานแห่งหนึ่ง มิตตวินทุกเห็นเทพบุตรรูปงามมีดอกบัวดอกใหญ่ประดับอยู่บนศีรษะ ตกแต่งร่างกายด้วยอาภรณ์อันงาม มิตตวินทุกประสงค์จะได้ดอกบัวงดงามเช่นนั้นมาประดับศีรษะบ้างจึงร้องขอต่อเทพบุตรนั้น คือผีเปรตที่มีกงจักรบดศีรษะอยู่ด้วยจึงบอกแก่มิตตวินทุก ว่า....
คำถามกรอบที่ 3
คนในเรือใช้วิธีใดเพื่อหาตัวกาลกิณี

เฉลยคำถามกรอบที่ 3 กรอบที่ 4
จับฉลาก
นี่หาใช่ดอกบัวไม่ เป็นจักรที่บดกระหม่อมข้าให้ได้รับความทรมานยิ่งนัก มิตตวินทุกไม่พอใจที่เทพบุตรโกหกตนเช่นนั้น จึงกล่าวตอบเทพบุตรนั้นไปว่า ไม่เห็นจะต้องโกหกหันเลย ก็เราเห็นอยู่ว่าบนศีรษะเจ้านั้นมีดอกบัวงดงามประดับอยู่แท้ ๆ
ผีเปรตตนนั้นคิดว่าคงถึงคราวหมดกรรมของตน และมีคนบาปมารับกรรมแทนตนแล้วจึงมอบดอกบัวนั้นให้มิตตวินทุกสมใจ ปรากฏว่าทันทีที่รับดอกบัวนั้นมา ก็กลับกลายเป็นกงจักรบดศีรษะของมิตตวินทุกได้รับความทรมานยิ่งนัก
คำถามกรอบที่ 4
มิตตวินทุก อยากได้อะไรกับผีเปตร

เฉลยคำถามกรอบที่ 4 กรอบที่ 5
กงจักร
ครั้งนั้นพระโพธิสัตว์เสวยชาติเป็นเทวดาเที่ยวจาริกไปยังอุสสทนรกไปพบกับมิตตวินทุกเข้า จึงสอบถามเหตุผลที่ต้องมาเทินจักรกรดอยู่เช่นนี้ ทำให้ทราบความจริงว่า ด้วยตัณหาความโลภ ของมิตตวินทุกทำให้ต้องมารับบาปกรรมดังกล่าว จึงตรัสแก่มิตตวินทุกว่า
คำถามกรอบที่ 5
เหตุใดมิตตวินทุกจึงได้รับกรรมด้วยการถูกกงจักรบดศีรษะ

เฉลยคำถามกรอบที่ 5 กรอบที่ 6
เพราะตัณหาความโลภ
แท้จริงเทพธิดาทั้งสี่ แปด สามสิบสองนางนั้น คือนางเปรตทั้งสิ้น แต่ความโลภมากของเจ้าต้องพบกับจักรกรดกระหม่อมเช่นนี้ เพราะฉะนั้นบุคคลใดก็ตามที่มีตัณหา ความอยาก ความโลภ มากเช่นนี้ เขาเหล่านั้นย่อมเป็นผู้เทินจักรกรด
คำถามกรอบที่ 6
เทิน หมายความว่าอย่างไร

เฉลยคำถามกรอบที่ 6 กรอบที่ 7
การรับช่วงต่อฝ่ายมิตตวินทุกผู้กำลังรับเวทนานั้นแล จักรกรดก็พัดฟันต่อไปทำให้เขาไม่สามารถพูดอีกได้ เทวดาจึงไปสู่สถานแห่งเทวโลกของตนเช่นเดิม
ตรัสเล่าจบ พระพุทธองค์ตรัสว่า มิตตวินทุกในคราวนั้นได้แก่ภิกษุ ว่ายากผู้นี้ส่วนเทวดานั้นได้แก่เรา และได้ตรัสพระคาถา
ตัณหาเป็นสิ่งที่ไม่สิ้นสุด มีอาณาเขตกว้างขวาง บุคคลใดมีแต่ความอยาก ยากที่จะพึงพอใจกระทำตนไปตามกำหนัดตัณหานั้น บุคคลนั้นย่อมเป็นผู้เทินจักรกรด

คำถามกรอบที่ 6
ตัณหา หมายความว่าอย่างไร

เฉลยคำถามกรอบที่ 7 กรอบที่ 8
ความคิดที่ไม่มีที่สิ้นสุด ความอยากได้ ความอิจฉา ริษยา

แบบทดสอบหลังเรียน

แบบทดสอบหลังเรียน
รายวิชาพระพุทธศาสนา ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2
เรื่อง มิตตวินทุกชาดก

คำชี้แจง ให้นักเรียนทำเครื่องหมาย (X) ทับตัวอักษร ก ข ค หรือ ง หน้าข้อความ
ที่ถูกที่สุดเพียงข้อเดียวลงในกระดาษคำตอบ
1. ผู้ที่ไม่เชื่อฟังพ่อแม่เหมือน มิตตวินทุก จะมีผลกรรมอย่างไร
ก. ทุกข์บ้าง สุขบ้าง
ข. ความทุกข์แสนสาหัส
ค. เป็นบาปกรรมของพ่อแม่
ง. ได้รับความสุขตามความคิดของตนเอง
2. ภิกษุรู้ว่ายากใน มิตตวินทุกชาดก คือใคร
ก. พระอานนท์
ข. ชายผู้ดื้อรั้น
ค. มิตตวินทุก
ง. พระพุทธเจ้า
3. ผู้เกินจักรกรอง หมายถึงใคร
ก. ผู้ได้รับความสุข
ข. ผู้ได้รับความทุกข์
ค. ผู้ได้รับการเทิดทูนบูชา
ง. ผู้ถูกเหยียดหยามว่าเป็นคนชั่ว
4. คติธรรมในเรื่อง มิตตวินทุกชาดก คือเรื่องอะไร
ก. ความโลภ
ข. พระคุณแม่
ค. ความอดทน
ง. คุณธรรมในการเดินเรือ

5. ชาดกคือเรื่องราวของใคร
ก. พระราชา
ข. พระสาวก
ค. พระพุทธเจ้า
ง. บุคคลทั่วไป
6. มิตตวินทุก เป็นบุตรในตระกูลของใคร
ก. พ่อค้า
ข. แพทย์
ค. กษัตริย์
ง. นักบวช
7. มิตตวินทุก มีนิสัยอย่างไร
ก. สันโดษ
ข. โลภมาก
ค. เชื่อฟังพ่อแม่
ง. สุภาพเรียบร้อย
8. กาลกิณี หมายถึงอะไร
ก. สิ่งที่ดี
ข. สิ่งที่ไม่ดี
ค. นางยักษ์
ง. สิ่งที่เกิดตามกาลเวลา
9. นักเดินเรือต้องมีความรู้เกี่ยวกับเรื่องใด
ก. ปลา
ข. เส้นทาง
ค. ดินฟ้าอากาศ
ง. ทิศทางลม
10. เห็นกงจักรเป็นดอกบัว สำนวนนี้มีความหมายว่าอย่างไร
ก. คนตาลาย
ข. ศุภนิมิต
ค. เห็นดีเป็นชั่ว
ง. เห็นชั่วเป็นดี

เฉลยแบบทดสอบหลังเรียน
เรื่อง มิตตวินทุกชาดก


1 2 3 4 5 6 7 8 9 10

ข ค ข ก ค ก ข ข ค ง




เก่งมากเลยครับเพื่อน ๆ ทำคะแนนได้เยี่ยม ทุกคนเลย แล้วอย่าลืมหมั่นทบทวนบทเรียนบ่อย ๆ นะครับ สำหรับวันนี้จ้อยกับพี่มหาเณรต้องขอลาไปก่อน แล้วเจอกันใหม่สวัสดีครับ

บรรณานุกรม

บรรณานุกรม

ดนัย ไชยโยธา.ศัพทานุกรมพุทธศาสน์.กรุงเทพมหานคร : บริษัทอักษรเจริญทัศน์ จำกัด, 2544.
เทพเวที, พระ (ประยุทธ์ ปยุตโต). พจนานุกรมพุทธศาสน์ฉบับประมวลศัพท์.กรุงเทพมหานคร :
โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณ์ราชวิทยาลัย, 2533.
ธรรมปิฏก,พระ (ป.อ. ปยุตฺโต). ธรรมะกับการทำงาน. พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพมหานคร :
มูลนิธิพุทธธรรม,2540.
ธรรมปิฏก,พระ(ประยุทธ์ ปยุตโต).ลักษณะแห่งพระพุทธศาสนา.พิมพ์ครั้งที่ 3 ปรับปรุงเพิ่มเติม. กรุงเทพมหานคร :มูลนิธิพุทธธรรม, 2540.
พุทธทาสภิกขุ. หลักธรรมสำหรับนักศึกษา.กรุงเทพมหานคร : ธรรมสภา, (มมป.).
ราชวรมุนี. พระ (ประยูร ธมฺมจิตฺโต). อนุทินธรรมะ ธรรมะสำหรับ 365 วัน. กรุงเทพมหานคร :
มูลนิธิพุทธธรรม,2539.
วชิรญาณวโรรส, สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยา. พระประวัติตรัสเล่า. กรุงเทพมหานคร :
มูลนิธิมหาจุฬาลงกรณ์ราชวิทยาลัย, 2544.
วิชาการ,กรม. การจัดสาระการเรียนรู้พระพุทธศาสนา.กรุงเทพมหานคร : โรงพิมพ์คุรุสภาลาดพร้าว, 2545.
.สาระและมาตรฐานการเรียนรู้ กลุ่มสาระการเรียนรู้สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม. กรุงเทพมหานคร :โรงพิมพ์องค์การรับส่งสินค้าและพัสดุภัณฑ์. 2544.
วิชัย สุธีรชานนท์. เวรกรรมตามสนอง. พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพมหานคร , 2540.
วิทย์ วิศเวทย์ และเสถียรพงษ์ วรรณปก.พระพุทธศาสนาชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2. กรุงเทพมหานคร : บริษัทอักษรเจริญทัศน์จำกัด, 2544.
เสถียรพงษ์ วรรณปก.บางแง่มุมเกี่ยวกับพระพุทธองค์. กรุงเทพมหานคร : หอรัตนชัยการพิมพ์2544.
สุชีพ ปุญญายุภาพ. คุณลักษณะพิเศษแห่งพระพุทธศาสนา.กรุงเทพมหานคร :
มูลนิธิมหาจุฬาลงกรณ์ราชวิทยาลัย, 2543.
สุนทร ณ รังสี. พุทธปรัชญญาจากพระไตรปิฏก. กรุงเทพมหานคร : สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2541.